Yorqinoy dramasi insho

CHO’LPONNING “YORQINOY”
DRAMASI.
REJA:
1. Dramaning yozilish tarixi.
2. Dramada aks ettirilgan voqealar.
3. Asarning badiiy xususiyatlari.
BAYONI:
Cho’lponning dramaturgiya sohasidagi ilk asarlari 20-yillar arafasida
maydonga kelgan bo’lsa-da, ular shuningdek, 1920-yilda yozilgan “Yorqinoy”
dramasi ham kchik sahna asarlari edi. Shuning uchun ham Moskvadagi o’zbek
drama studiyasida sahnalashtirish uchun mahalliy mavzudagi asarlarga ehtiyoj
tug’ilganidan Cho’lpon mazkur pyesani qayta ishlab uni 1926-yilda kitob holida
nashr etdi.

Abdulla Qodiriyning hayoti va ijodi mavzusida insho

Pyesada Cho’lponning bag’ishlov so’zlari ilova etilgan: “Totli va boy tili
bilan ertak aytib berib, shu asarning yozilishiga sabab bo’lgan KAMPIR ONAga
hurmat bilan bag’ishlayman”.
Bu so’zlardan ma’lum bo’lishicha, “Yorqinoy” pyesasi zaminida
Cho’lponning “kampir onasi”dan eshitgan xalq ertagi yotadi. Ayrim manbalrda esa
“Yorqinoy” pyesasida Andijondagi Po’latxon qo’zg’oloni bilan bo’gliq voqealar
aks ettirilgan, degan fikr ham mavjud. Bizningcha ham, Cho’lpon yoshligida
“kampir onasi”dan Po’latxon qo’zg’oloni haqidagi ertaknamo voqeani eshitgan va
mazkur asarni yaratishda shu ertak-voqeadan foydalangan bo’lishi mumkin.
O’lmas Botir ismli sarkardaning qarorgohida bog’bonlik qilgan Po’lat bilan
uning Yorqinoy o’rtasida muhabbat shabadasi esa boshlaydi. Po’lat bu uyning
oddiy xizmatkori, Yorqinoy esa xonzodalarga mos qayliq bo’lgani uchun bog’bon
yigit o’z sevgisining baxtli natija bilan tugashi mumkinligiga ishonmay O’lmas
Botir xonadonidan ketmoqchi bo’ladi. Shu payt Po’latni Yorqinoy bilan tanholikda
uchratib qolgan Botir uni benomuslikda, ko’rnamaklikda ayblaydi. Yorqinoyni
ham or-nomusni unutib, faqir bir xizmatkor bilan uchrashgani uchun o’ldirishga
tayyor ekanligini aytadi. Yorqinoy esa haq yo’lida o’limga ham tayyor.
O’lmas Botir va unga o’xshash kimsalar uchun haq ikki xil bo’lgan: o’zlari
uchun va o’zgalar uchun. O’zlari uchun mavjud bo’lgan haq uni o’zining yolg’iz
qizini jazolashga imkon bermaydi, lekin o’zgalar uchun haq tushunchasi uni shu
lahzaning o’zida Po’latni qatl etish uchun yo’l ochadi. Ana shunday e’tiqod bilan
yashagan O’lmas Botirning halol inson emas, balki zolim va qonxo’r sarkarda
ekanligi ma’lum bo’ladi. U bilan ilk bor to’qnashgan va yuzma-yuz olishishga
majbur bo’lgan Po’lat o’zining va otasining kim ekanligini undan so’rab
bilmoqchi, o’z ajdodlarining taqdiri to’g’risida xabar topmoqchi bo’ladi. Lekin
kutilmaganda bu narsa O’lmas Botirning eng dahshatli siri ekanligi oshkor bo’lib
qoladi.
Agar biz Cho’lpon ijodi va ijtimoy faoliyatining negiz-negiziga nazar
tashlasak, uning uchun faqat bir sajdagoh bor ekanligini ko’ramiz. Bu xalqdir.
Xalq qayerda bo’lsa, haq ham o’sha yerda bo’ladi. Shuning uchun ham Cho’lponotasi orzu qilgan mudarrislik kasbini tanlamay, o’zini xalq baxt-saodati yo’lida
mashaqqat va azoblar bilan to’la kurashga bag’ishlagan edi. Yorqinoyning ham
“hunari go’rkovnikidan ham yomon” otasidan voz kechib, Po’lat sarkardasi
bo’lgan xalq bag’riga otilishida Cho’lpon tushungan hayot ma’nosi yotadi.
Yorqinoy Po’latga ruhan yaqin bo’lgani, uni nafaqat or-nomusli, irodali
yigit, balki haqiqat yo’lida kurashga tayyor bo’lgani uchun ham sevadi. Yorqinoy
otasining qonli ishlaridan xabardor bo’lgach, undan voz kechib, Po’lat olib borgan
kurashga qo’shiladiki, biz uning vujudida To’marisning qoni jo’sh urib turganiga
ishonch hosil qilamiz.

Amir Temur haqida 10 ta faktlar

Po’lat o’z do’stlari – qashshoq xalq vakillari bilan birga hamda yoshlikdan
jangovarlik an’analari asosida tarbiya ko’rgan Yorqinoy yordamida xon
qo’shinlarini yengib, saltanat tepasiga keladi. Ammo Yorqinoy uchun toju taxt
emas, uni sevuvchi, unga butun hayotini bag’ishlovchi Po’lat kerak edi. U
Po’latning saltanat ishlaridan ortgan daqiqalarinigina huzurida, yana horigan holda
o’tkazayotganini ko’rib g’azablanadi, toju taxtdan ham nafratlanib ketadi. Shunda
Po’lat Yorqinoyga bunday javob beradi: “Toju taxt… toju taxtning orqasida yurt
bor, el bor, xalq bor… uni o’ylash kerak… uning g’amini yeyish kerak…”
Bu alangali so’zlar asarda tasvirlangan voqealardan kelib chiquvchi
mantiqiy xulosadir. Ko’ramizki, Cho’lpon ushbu asarida xalq – qahramonlik
dostonlari an’analaridan istifoda etgan holda zamonaviy muhim g’oya bilan
sug’orilgan asarni yaratgan.
Tayanch iboralar:
Dramaturgiya, pyesa, sahnalashritirish, obraz, dialog, monolog, dramatik
lavha, voqea, xalq qahramonlik dostonlari,toj-taxt,g’oya.
Savol va topshiriqlar:
1. “Yorqinoy”dramasining yaratilish tarixi haqida nimalarni bilasiz?
2. Po’lat va Yorqinoy obrazlarini tasvirlab bering.
3. Po’lat kim bo’lib ishlar edi?
4. U O’lmas Botirdan nega otasi haqida so’raydi?
5. Nega Po’lat Yorqinoyni sevgani holda mamlakatga rahbar bo’lgach undan
uzoqlashgandek bo’ladi?
“Yorqinoy” pyesasi asosida kichik sahna asari tayyorlang.

(Visited 9 times, 1 visits today)
Понравилось? Пожалуйста поделитесь с друзьями.
Fikr bildirish

;-) :| :x :twisted: :smile: :shock: :sad: :roll: :razz: :oops: :o :mrgreen: :lol: :idea: :grin: :evil: :cry: :cool: :arrow: :???: :?: :!:

Matn nusxasini olish taqiqlanadi! Shaxsiy ehtiyoj uchun kerak bo'lsa, telegram: @sadikovuz